ابزارهای سنجش استاندارد

ابزارهای سنجش استاندارد

انواع مقیاسهای درجه بندی رفتار را می توان برای سنجش ADHDمورد استفاده قرار داد. استفاده از این مقیاس ها برای اجرا کننده آن آسان است ، می توان آنها را به سرعت تکمیل کرد ، و نشان داد که رفتار تا چه اندازه از هنجارهای مربوط به یک سن و جنس خاص انحراف دارد. پرسشنامه ها مشاهدات والدین و معلم را بیرون می کشند ، در حالی که خودسنجی ها اطلاعات ارزشمندی را از کودکان ، نوجوانان و بزرگسالان ارائه می دهند. این ابزارها ، علاوه بر اینکه به تشخیص اولیه کمک می کنند ف می توانند در انجام سنجش های پیگیرانه اثر بخشی درمان برای متخصصان بالینی مفید باشند(میرنسب،1386).

انواع ابزارهای در دسترس عبارتند از :

  • درجه بندی های والدین: رایج ترین اندازه های درجه بندی والدین ، مقیاسهای درجه بندی کانرز برای والدین ( CPRS) و فهرست رفتار کودک (CBCL)  می باشند. مقیاس ها کانرز ( معلم ، والد ، خودسنجی نوجوان و بزرگسال ) اخیراً روی یک نمونه بزرگ در ایالات متحده استاندارد شده اند . مقیاسهای درجه بندی مورد استفاده ای که رواج کمتری دارند عبارتند از : مقیاس درجه بندی ADHD  و پرسشنامه موقعیت های مربوط به خانه – فرم تجدید نظر شده (HSQ-R) .
  • درجه بندی های معلم: برای اعتبار بخشیدن به تشخیص ADHD ، درمانگر باید درجه بندی های بزرگسالان دیگر غیر از والدین – که رفتار را در موقعیت های مختلف مورد مشاهده قرار می دهند – را بدست آورد ، رایج ترین پرسشنامه های موجود ، مشاهدات معلم را مورد ارزیابی قرار می دهند . این موارد عبارتند از :
  • مقیاس درجه بندی کانرز برای معلم – فرم تجدید نظر شده (CTRS-R)  .
  • فهرست رفتار کودک – فرم گزارش معلم CBCL-TRE)(.
  • خود سنجی ها (کودک و بزرگسال ): تعداد ابزارهای خودسنجی که برای سنجش ADHD مورد استفاده قرار می گیرند محدود است. تاکنون ، فقط فرم خودسنجی نوجوانان (CBCL-VSR) CBCL و مقیاس درجه بندی وندریو تا (WURS) بکار برده شده (بارکلی،1990).

 

معیارهای تشخیصی انجمن روان پزشکی امریکا

یکی از روش های بسیار معتبر ارزیابی اختلال نارسایی توجه / فزون جنبشی ، استفاده از معیارهای تشخیصی و آماری انجمن روان پزشکی امریکا (2000) است که همچنین می تواند به تعیین زیر نوع ها نیز کمک کند. که قبلاً به طور مفصل شرح داده شد.( علیزاده ، 1383)

مطلب مرتبط با این موضوع :  رابطه احساس تعلق به مدرسه با سلامت

 

آزمون های عصب روان شناختی

با پذیرش فزاینده این نظریه که ADHD ، شامل اختلال در عملکرد قطعه فرونتال  می شود ، استفاده از آزمون گیری عصب – روان شناختی برای تشخیص رایج تر شده است . آزمون های عصب روان شناختی معمول عبارتند از :

  • آزمون عملکرد پیوسته (CPT).
  • عامل آزادی از حواس پرتی (FD) در مقیاس های هوشی WISC و  WAIS .
  • آزمون جور کردن اشکال آشنا .
  • دسته بندی کارت ویسکانسین.
  • آزمون حافظه فعال .
  • آزمون تداعی کلمه – رنگ استروپ(میرنسب،1386).

 

همان گونه که در راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ( انجمن روان پزشکی امریکا ، 1994) مشاهده می شود ، بی توجهی ، فزون جنبشی و تکانشگری ، سه ویژگی اساسی در تشخیص اختلال نارسایی توجه / فزون جنبشی هستند. به طور کلی، بیشتر متخصصان بالینی به هنگام تشخیص این اختلال با پرسش های بسیار مهمی روبرو می شوند. برای مثال ، ” نقطه ی برش در مقیاس های تشخیص این اختلال کجا است ؟ ” یعنی از کجا به بعد می توان گفت که بی توجهی یا فزون جنبشی این کودک، اختلال است ؟ یکی از روش هایی که می تواند برای اجتناب از ابهام به ما کمک کند، استفاده از روش های متفاوت ارزیابی و در نظر گرفتن میزان همبستگی آنها با یکدیگر است (اولمن[1] و همکاران ،1981). تشخیص اختلال نارسایی توجه / فزون جنبشی و برچسب زدن، می تواند در زندگی کودک و خانواده ی او اثر بسیاری بر جا بگذارد ، و به همین دلیل نباید تنها به یک روش ، به خصوص روان سنجی اکتفا کرد ، بلکه باید روش های متعددی را برای اطمینان بیشتر به کار گرفت . ( علیزاده ،1383)

 

سنجش مبتنی بر کلینیک

شاید گسترده ترین ابزار مورد استفاده برای اندازه گیری میزان تکانش و توجه ADHD ، آزمون عملکرد ممتد ( CPT) باشد . نسخه های متعددی از  CPT موجود دارد، از جمله آزمون کانرز (کانرز، 1994) ، آزمون های متغیر های توجه ( گرینبرگ و والدمن[2]، 1993) و نظام تشخیصی گوردون ( گوردون[3]،1983) . یکی از دلایل احتمالی استفاده ی گسترده از این آزمون ها، موفقیت آنها در متمایز کردن کودکان دارای ADHD از کودکان بهنجار گروه  کنترل است ، با وجود این موفقیت ها در سطح گروه ، اشکال بسیاری از این اندازه ها نمره های خطای منفی زیاد و غیر قابل قبول آنهاست ، وقتی این آزمون ها برای کودکان و نوجوانان به طور انفرادی به کار می روند (دپول و همکاران ،1992). اگر چه علت دقیق این ناهمخوانی مشخص نیست ، اما یک تبیین احتمال برای آن از این واقعیت ریشه می گیرد که این روش ها اغلب در موقعیت های بالینی و در شرایط به نسبت تازه ، یکی یکی و با بازخورد بالا اجرا می شوند و در سطح وسیعی احتمال فراخوانی نشانه شناسی ADHD را کاهش می دهند. (خدایاری فرد ، سهرابی ، 1390).

مطلب مرتبط با این موضوع :  برنامه کاربردی عملی مهارت های مربوط به رابطه صمیمانه

 

تشخیص افتراقی

در تشخیص اختلال نارسایی توجه/ فزون جنبشی ، همواره باید در امر ” تشخیص افتراقی ” ، با احتیاط بسیار عمل کرد. در جدول3، مهم ترین اختلال هایی که ممکن است در تشخیص این اختلال ، ابهام ایجاد کنند، خلاصه شده است.افزون بر این موارد ، شمار دیگری از اختلال های عصب شناختی ، رشدی و  پزشکی وجود دارند که می توانند به نشانه های رفتاری مشابه با اختلال نارسایی توجه/ فزون جنبشی منجر شوند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره 3-2:تشخیص افتراقی اختلال نارسایی توجه / فزون جنبشی

اختلال سلوک

اگزما

اختلال هورمونی در تیرویید،  مسمومیت با سرب

اختلال یادگیری

اختلال خلقی : سیدایی

آسیب های عصب شناختی یا پزشکی

عقب ماندگی ذهنی

اختلال نافرمانی ستیزشی

اسکیزوفرنی/ روان پریشی

اضطراب جدایی یا اختلال بیش اضطرابی

اختلال رشدی ویژه

ناتوانی در زبان/ گفتار

فشار روانی

استفاده از مواد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منبع:(زامتکین[4]،1996،ترجمه علیزاده،1383)

 

[1]- Ullman

[2]- Green berg & Waldman

[3]- Gordon

[4]- Zametkin