Posted on

ابزارهای سنجش استاندارد

انواع مقیاسهای درجه بندی رفتار را می توان برای سنجش ADHDمورد استفاده قرار داد. استفاده از این مقیاس ها برای اجرا کننده آن آسان است ، می توان آنها را به سرعت تکمیل کرد ، و نشان داد که رفتار تا چه اندازه از هنجارهای مربوط به یک سن و جنس خاص انحراف دارد. پرسشنامه ها مشاهدات والدین و معلم را بیرون می کشند ، در حالی که خودسنجی ها اطلاعات ارزشمندی را از کودکان ، نوجوانان و بزرگسالان ارائه می دهند. این ابزارها ، علاوه بر اینکه به تشخیص اولیه کمک می کنند ف می توانند در انجام سنجش های پیگیرانه اثر بخشی درمان برای متخصصان بالینی مفید باشند(میرنسب،1386).

انواع ابزارهای در دسترس عبارتند از :

  • درجه بندی های والدین: رایج ترین اندازه های درجه بندی والدین ، مقیاسهای درجه بندی کانرز برای والدین ( CPRS) و فهرست رفتار کودک (CBCL)  می باشند. مقیاس ها کانرز ( معلم ، والد ، خودسنجی نوجوان و بزرگسال ) اخیراً روی یک نمونه بزرگ در ایالات متحده استاندارد شده اند . مقیاسهای درجه بندی مورد استفاده ای که رواج کمتری دارند عبارتند از : مقیاس درجه بندی ADHD  و پرسشنامه موقعیت های مربوط به خانه – فرم تجدید نظر شده (HSQ-R) .
  • درجه بندی های معلم: برای اعتبار بخشیدن به تشخیص ADHD ، درمانگر باید درجه بندی های بزرگسالان دیگر غیر از والدین – که رفتار را در موقعیت های مختلف مورد مشاهده قرار می دهند – را بدست آورد ، رایج ترین پرسشنامه های موجود ، مشاهدات معلم را مورد ارزیابی قرار می دهند . این موارد عبارتند از :
  • مقیاس درجه بندی کانرز برای معلم – فرم تجدید نظر شده (CTRS-R)  .
  • فهرست رفتار کودک – فرم گزارش معلم CBCL-TRE)(.
  • خود سنجی ها (کودک و بزرگسال ): تعداد ابزارهای خودسنجی که برای سنجش ADHD مورد استفاده قرار می گیرند محدود است. تاکنون ، فقط فرم خودسنجی نوجوانان (CBCL-VSR) CBCL و مقیاس درجه بندی وندریو تا (WURS) بکار برده شده (بارکلی،1990).

 

معیارهای تشخیصی انجمن روان پزشکی امریکا

یکی از روش های بسیار معتبر ارزیابی اختلال نارسایی توجه / فزون جنبشی ، استفاده از معیارهای تشخیصی و آماری انجمن روان پزشکی امریکا (2000) است که همچنین می تواند به تعیین زیر نوع ها نیز کمک کند. که قبلاً به طور مفصل شرح داده شد.( علیزاده ، 1383)

 

آزمون های عصب روان شناختی

با پذیرش فزاینده این نظریه که ADHD ، شامل اختلال در عملکرد قطعه فرونتال  می شود ، استفاده از آزمون گیری عصب – روان شناختی برای تشخیص رایج تر شده است . آزمون های عصب روان شناختی معمول عبارتند از :

  • آزمون عملکرد پیوسته (CPT).
  • عامل آزادی از حواس پرتی (FD) در مقیاس های هوشی WISC و  WAIS .
  • آزمون جور کردن اشکال آشنا .
  • دسته بندی کارت ویسکانسین.
  • آزمون حافظه فعال .
  • آزمون تداعی کلمه – رنگ استروپ(میرنسب،1386).

 

همان گونه که در راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی ( انجمن روان پزشکی امریکا ، 1994) مشاهده می شود ، بی توجهی ، فزون جنبشی و تکانشگری ، سه ویژگی اساسی در تشخیص اختلال نارسایی توجه / فزون جنبشی هستند. به طور کلی، بیشتر متخصصان بالینی به هنگام تشخیص این اختلال با پرسش های بسیار مهمی روبرو می شوند. برای مثال ، ” نقطه ی برش در مقیاس های تشخیص این اختلال کجا است ؟ ” یعنی از کجا به بعد می توان گفت که بی توجهی یا فزون جنبشی این کودک، اختلال است ؟ یکی از روش هایی که می تواند برای اجتناب از ابهام به ما کمک کند، استفاده از روش های متفاوت ارزیابی و در نظر گرفتن میزان همبستگی آنها با یکدیگر است (اولمن[1] و همکاران ،1981). تشخیص اختلال نارسایی توجه / فزون جنبشی و برچسب زدن، می تواند در زندگی کودک و خانواده ی او اثر بسیاری بر جا بگذارد ، و به همین دلیل نباید تنها به یک روش ، به خصوص روان سنجی اکتفا کرد ، بلکه باید روش های متعددی را برای اطمینان بیشتر به کار گرفت . ( علیزاده ،1383)

 

سنجش مبتنی بر کلینیک

شاید گسترده ترین ابزار مورد استفاده برای اندازه گیری میزان تکانش و توجه ADHD ، آزمون عملکرد ممتد ( CPT) باشد . نسخه های متعددی از  CPT موجود دارد، از جمله آزمون کانرز (کانرز، 1994) ، آزمون های متغیر های توجه ( گرینبرگ و والدمن[2]، 1993) و نظام تشخیصی گوردون ( گوردون[3]،1983) . یکی از دلایل احتمالی استفاده ی گسترده از این آزمون ها، موفقیت آنها در متمایز کردن کودکان دارای ADHD از کودکان بهنجار گروه  کنترل است ، با وجود این موفقیت ها در سطح گروه ، اشکال بسیاری از این اندازه ها نمره های خطای منفی زیاد و غیر قابل قبول آنهاست ، وقتی این آزمون ها برای کودکان و نوجوانان به طور انفرادی به کار می روند (دپول و همکاران ،1992). اگر چه علت دقیق این ناهمخوانی مشخص نیست ، اما یک تبیین احتمال برای آن از این واقعیت ریشه می گیرد که این روش ها اغلب در موقعیت های بالینی و در شرایط به نسبت تازه ، یکی یکی و با بازخورد بالا اجرا می شوند و در سطح وسیعی احتمال فراخوانی نشانه شناسی ADHD را کاهش می دهند. (خدایاری فرد ، سهرابی ، 1390).

 

تشخیص افتراقی

در تشخیص اختلال نارسایی توجه/ فزون جنبشی ، همواره باید در امر ” تشخیص افتراقی ” ، با احتیاط بسیار عمل کرد. در جدول3، مهم ترین اختلال هایی که ممکن است در تشخیص این اختلال ، ابهام ایجاد کنند، خلاصه شده است.افزون بر این موارد ، شمار دیگری از اختلال های عصب شناختی ، رشدی و  پزشکی وجود دارند که می توانند به نشانه های رفتاری مشابه با اختلال نارسایی توجه/ فزون جنبشی منجر شوند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره 3-2:تشخیص افتراقی اختلال نارسایی توجه / فزون جنبشی

اختلال سلوک

اگزما

اختلال هورمونی در تیرویید،  مسمومیت با سرب

اختلال یادگیری

اختلال خلقی : سیدایی

آسیب های عصب شناختی یا پزشکی

عقب ماندگی ذهنی

اختلال نافرمانی ستیزشی

اسکیزوفرنی/ روان پریشی

اضطراب جدایی یا اختلال بیش اضطرابی

اختلال رشدی ویژه

ناتوانی در زبان/ گفتار

فشار روانی

استفاده از مواد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منبع:(زامتکین[4]،1996،ترجمه علیزاده،1383)

 

[1]- Ullman

[2]- Green berg & Waldman

[3]- Gordon

[4]- Zametkin

]]>