آوریل 14, 2021

بررسی روابط اجتماعی در آثار سعدی و تطبیق آن با نهج البلاغه- قسمت ۴۱

(یوسفی،گلستان،ص۱۰۶)
۵-۶-۵-ضرورت انتخاب دوست:یکی از ویژگیهای طبیعت انسان ، اجتماعی بودن اوست ، بدین لحاظ هر چند به جهت براوردن حوائج شخصی و انجام امور روزمرّه بی نیاز از دیگران باشد و شخصاً از همه امکانات لازم برای رفاه و آسایش در سطح عالی یرخوردار باشد،باز هم همواره علاقه مند است که در کنار خانواده ،مردم و جامعه زندگی کند. این ویژگی اختصاص به فرد یا گروهی از انسانها ندارد بلکه ویژگی عام و مشترک تمامی افراد بشر به عنوان یک خصلت طبیعی و روحی است .
بعضی از روانشناسان معتقدند که در صورتی که این نیاز درونی تأمین نشود و فرد برای مدتی طولانی از مردم،جامعه و خانواده دور نگهداشته شود نهایتاً آثاری از جنون در او پیدا خواهد شد.روشن است که این نیازمندی طبیعت بشر به اجتماعی بودن توأم با حکومت ها و مصلحت هایی بوده است و در سایه اجتماعی بودن است که بشر توانسته در طی اعصار و قرون مختلف دست به کارهای اساسی و بنیادی بزند و به پیشرفت های بزرگ در عرصه های مختلف دست یابد.
فرهنگ و تمدّن و پیشرفت های مادّی و معنوی بشر مرهون تلاش دسته جمعی او در کنار هم نوعانش است.اختراعات،اکتشافات و صنایع فقط برخی از جلوه های این کوشش دسته جمعی است هم چنین ادامه حیات بشر و رفع نیازمندی های شخصی و خانوادگی نیز منوط به زندگی اجتماعی است.به عنوان مثال کافی است بیندیشیم که در تهیه یک نان چه اسباب و وسایلی دست به دست هم می دهد تا در اختیار ما قرار گیرد. چنین است که هیچ گاه بدون کمک دیگران ادامه حیات ممکن نیست.
۵-۶-۶-نحوه ارتباط با دوستان
از خصوصیّات دوران جوانی، انتخاب دوست است، هر کسی در هر موقعیتّی که زندگی کند نیاز به دوست دارد اما آثار ادبی و دینی ما برای دوستان و شرایط دوستی، آداب و اصولی قائل شده اند که اگر در زندگی اجتماعی خود، این قواعد و اصول را رعایت کنیم قطعاً در ارتباط با دوستان خود موفّق خواهیم شد دیدگاه های آنها را در اینجا ذکر می کنیم.
خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: انسانها را از ارتباط با دوستان ناباب بر حذر می دارد که در روز قیامت باعث پشیمانی می شوند: «یَا وَیلَتَا لَیتَنِی لَم أتَّخِذُ فُلَاناً خَلِیلاً؛ وای بر من ای کاش که فلان (مرد کافر یا رفیق فاسق) را دوست نمی گرفتیم.» (فرقان/۲۸)
پیامبر اکرم (ص)فرمود:«هر که با برادر مؤمن دوستی نماید در روز قیامت در سایه رحمت الهی مستقر و ساکن خواهد بود و منادی به ندا آید که این جمع همسایگان الهی هستند؛برخیزند و بی حساب وارد بهشت شوند. جون ایشان متوجّه بهشت شوند،فرشتگان سؤال کنند که شما چه جمعی هستید و چه شد که این مرتبه را یافتید؟گویند که ما در دنیا برای یضای خداوند متعال با یکدیگر دوستی و محبت نمودیم،فرشتگان گویند گوارا باد بهشت و نعمت هایش بر شما.»(بحارالانوار،ج۴،ص۲۰۱)
دوستان هم شفاعت می کنند:اینک پس از آگاهی از ارزش دوستان شایسته وآنان که محبت و علاقه شان به خاطر خدا و برای خداست؛آیا می توان نعمتی بهتر از این سراغ گرفت که انسان در این جهان مادّی چنین یارانی داشته باشد؟
یارانی که نخبگان زمین و شفاعت کنندگان قیامتند و هر کس که سعادت رفاقت و ارادت با آنان را داشته باشد ره توشه سعادت را با خود برداشته است زیرا اینان مؤمنان واقعی و تقواپیشگان در این جهان هستند و در جهان دیگر نیز شفاعت کنندگان امّت اند.
علامه بزرگوار طباطبایی قدس سره صاحب تفسیر المیزان در ذیل آیه« فما لنا من شافعین و لاصدیق حمیم»(شعرا/۱۰۰)
روایتی را نقل می کند بدین قرار:جابر بن عبدالله گوید« شنیدم از پیامبر گرامی اسلام که فرمود:بعضی از بهشتیان گویند چه بر سر دوست ما آمد (در حالی که دوستانش در جهنم هستند) خداوند تبارک و تعالی برای اینکه قلب این مؤمن را شاد کند ،فرمان می دهد که دوستش را از دوزخ خارج کنند و به بهشت بفرستند.اینجاست که باقی ماندگان در دوزخ گویند:نه شفاعت گرانی داریم و نه دوست نزدیکی.»(تفسیر المیزان ج ۱۵،ص۲۹۳)
آری تنها دوستان مؤمنند که در این جهان انس و محبت آنان جان آدمی را مشعوف می کند و چون از ایمان مستحکم برخوردار رمقرّب درگاه حقند می توانند در آن جهان افرادی را که به واسطه بعضی لغزشها در دوزخ هستند نجات دهند و شفاعت کنند و آن محبوب حقیقی نیز شفاعت آنان را بپذیرد. بعد از پدر و مادر، برادر و خواهر، دوست بهترین انیس انسان است که مولا علی (علیه السّلام) در این باره فرمود: «الصَّدیقُ اَقرَبُ الاَقارِب؛ رفیق نزدیک ترین نزدیکان به انسان است.(غرر الحکم، ص ۴۶ ،ج ۲)
از نظر پیوند عاطفی و صمیمیّت گاهی انسان آنقدر با رفیقانش انس می گیرد که گویا یک روح در چند پیکرند. (همان، ص ۱۲)
افراط در دوستی و تجاوز از حریم اعتدال در دوران جوانی به دلیل انگیزه های عاطفی و غلبه احساسات است که امام (علیه السّلام) در این باره می فرماید: «با دوست مورد علاقه ات به مدارا اظهار دوستی کن، شاید روزی دشمنت گردد و در اظهار بی مهری نسبت به کسی بر او خم گرفته ای مدارا کن، چه بسا ممکن است دوستت گردد.» (نهج البلاغه، ص ۴۱۰، حکمت ۲۶۸)
امام علی (ع) به حفظ رابطه دوستی تأکید می ورزد و از عواملی که باعث تحکیم آن می شود یاد می کند و می فرماید: «اگر رفیقت امساک ورزید بذل و بخشش داشته باش و هنگام فاصله گرفتن او تو نزدیک شو و هنگام سخت گیری او تو نرمش داشته باش و هنگام ارتکاب گناه و خطا عذرش را بپذیر.» (نهج البلاغه، ص ۳۰۵، نامه ۳۱)
از دیدگاه امام علی (علیه السّلام) چه کسی شایسته دوستی است؟ «المُؤمِنُ مَأ

جهت دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

لوفٌ وَ لَا خَیرٌ لِمَن بِألفِ وَ لَا یُولَف؛ انسان با ایمان، شایسته دوستی و الفت است و کسی که با مردم دوستی
نمی کند و مردم نیز او را لایق دوستی نمی دانند در وجودش خیر و خوبی، یافت نمی شود.» (کافی، ص ۱۰۰، ج ۲)
بعد از پدر و مادر، برادر و خواهر، دوست بهترین انیس انسان است که مولا علی (علیه السّلام) در این باره فرمود: «الصَّدیقُ اَقرَبُ الاَقارِب؛ رفیق نزدیک ترین نزدیکان به انسان است.(غرر الحکم، ص ۴۶ ،ج ۲)
از نظر پیوند عاطفی و صمیمیّت گاهی انسان آنقدر با رفیقانش انس می گیرد که گویا یک روح در چند پیکرند. (همان، ص ۱۲
افراط در دوستی و تجاوز از حریم اعتدال در دوران جوانی به دلیل انگیزه های عاطفی و غلبه احساسات است که امام (علیه السّلام) در این باره می فرماید: «با دوست مورد علاقه ات به مدارا اظهار دوستی کن، شاید روزی دشمنت گردد و در اظهار بی مهری نسبت به کسی بر او خم گرفته ای مدارا کن، چه بسا ممکن است دوستت گردد.» (نهج البلاغه، ص ۴۹۵، حکمت ۲۶۸)
امام علی (ع) به حفظ رابطه دوستی تأکید می ورزد و از عواملی که باعث تحکیم آن می شود یاد می کند و می فرماید: «اگر رفیقت امساک ورزید بذل و بخشش داشته باش و هنگام فاصله گرفتن او تو نزدیک شو و هنگام سخت گیری او تو نرمش داشته باش و هنگام ارتکاب گناه و خطا عذرش را بپذیر.» (نهج البلاغه، ص ۳۸۱، نامه ۳۱)
از دیدگاه امام علی (علیه السّلام) چه کسی شایسته دوستی است؟ «المُؤمِنُ مَألوفٌ وَ لَا خَیرٌ لِمَن بِألفِ وَ لَا یُولَف؛ انسان با ایمان، شایسته دوستی و الفت است و کسی که با مردم دوستی نمی کند و مردم نیز او را لایق دوستی نمی دانند در وجودش خیر و خوبی، یافت نمی شود.» (کافی، ص ۱۰۰، ج ۲)
مولوی در مورد تأثیر همنشین می گوید

 

 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

وای آن زنده که ببا مرده نشست مرده گشت و زندگی از وی بجست »

 

(دفتر اوّل،ب۱۵۳۶)
سعدی شیرازی، که دغدغه خوشبختی و موفقیّت تمام بشریّت را دارد در آثار خود به چگونگی ارتباط با تمام گروهها، حتّی در ارتباط با دوستان هم توجّه دارد و نکاتی ارزشمند در این زمینه ذکر کرده است.
۱-از وظایف دوستان، یاری کردن یکدیگر است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«دوست مشمار آنکه در نعمت زند
دوست آن دانم که گیرد دست دوست
لاف یاری و برادر خواندگی
در پریشان حالی و درماندگی

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *