پایان نامه با واژه های کلیدی هیدرولوژی، کاربری اراضی، توجیه اقتصادی، سنجش از دور

دانلود پایان نامه

نام خانوادگی: شعبانی لگرانی نام: مصطجوامع مذکورشده و همین مسئله لزوم اعمال مدیریت در شهرها را آشکار می‌سازد.
اولین گام در طرح‌های مدیریتی سیلاب تهیه نقشه پهنه‌بندی سیل است. از موارد کاربرد این نقشهها میتوان به تعیین بستر و حریم رودخانه‌ها، مطالعه و توجیه اقتصادی طرح‌های عمرانی، پیشبینی و هشدار سیل، عملیات امداد و نجات و بیمه سیل اشاره نمود(چاوشیان1379). برای تهیه این نقشه‌ها روش‌های متفاوتب وجود دارد که یکی از جدیدترین روش‌ها استفاده از سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) تلفیق آن با مدل‌های هیدرولیکی است. نخستین فعالیت‌ها در مورد کاربرد سامانه اطلاعات جغرافیایی در مطالعه پدیده سیلاب به اوایل دهه1980 میلادی باز می‌گردد که اولین کارها در این زمینه با آنالیز مدل ارتفاعی رقومی برای هیدرولوژیکی شروع شد؛اما ارتباط مدلهای هیدرولوژیکی و(GIS) به اوایل دهه 1990 بر می‌گردد(صادقی و همکاران1382).
تعاریف نظری
2-2-1- سیل چیست ؟
سیل در حقیقت افزایش ارتفاع آب رودخانه و مسیل و بیرون زدن آب از آن اشغال بخشی از دشتهای حاشیه رودخانه می باشد که  می تواند با غرقاب نمودن منطقه باعث وارد آمدن خسارت بر ساختمان و تأسیسات عمومی شده و تلفات انسانی و دامی به همراه داشته باشد در مواردی سیل می تواند ناشی از افزایش سطح آب دریاچه و یا دریا باشد که در این موارد جریان بادهای شدید تاثیر زیادی خواهد داشت.
در هنگام بارش باران و برف مقداری از آب جذب خاک و گیاهان، درصدی تبخیر و باقیمانده جاری میشود که به آن رواناب می‌گویند. سیلاب زمانی روی می‌دهد که خاک و گیاهان نتوانند بارش را جذب نموده و در نتیجه کانال طبیعی رودخانه کشش گذردهی رواناب ایجاد شده را نداشته باشد. در کشور ما تقریباً 38% بارش به رواناب تبدیل می‌شود که این میزان در مناطق کوهستانی با ذوب برف افزایش می‌یابد سیلابهایی که بصورت‌های متفاوت روی می دهند منطقه ای به نام سیلاب دشت را در اطراف رودخانه به وجود می‌آورند.
سیلابهای رودخانه‌ها اغلب ناشی از بارندگیهای شدید در زمان بسیار کم می‌باشد. در برخی از موارد ذوب برف هم باعث تشدید آن می‌شود سیلابی که بدون پیش هشدار یا پیش هشدار کمی در رودخانه جاری شود تند سیل نامیده می‌شود. تلفات این تند سیلها که در حوضه‌های کوچک به وقوع می‌پیوندند عموماً بیشتر از تلفات سیلهای رودخانه‌های بزرگ می‌باشد.
در مورد تعریف سیلاب در فرهنگ معین چنین آمده است: «سیلاب عبارت است از آب فراوانی که با سرعت جاری شود و طغیان کرده، پهنه‌ای از زمین را که در شرایط عادی زیر آب نیست فرو گیرد.»
از بین خطرات طبیعی که انسانها با آن مواجه می‌شوند، سیلاب بزرگترین و گسترده‌ترین آنهاست که سبب خسارات و نابودی زیادی می‌شود.
سیلابها نه تنها موجب خسارات به دارایی‌ها می‌شوند و جان انسانها و حیوانات را به خطر میاندازند، بلکه اثرات دیگری نیز از خود به جای می‌گذارند، رواناب ناشی از بارشهای جدید موجب فرسایش خاک در بالا دست و مشکلات رسوب گذاری در پایین دست می‌گردد. زیستگاههای ماهی و دیگر جانوران اغلب در اثر سیلاب نابود می‌شوند سرعت زیاد جریان موجب افزایش خسارتها می‌شود. سیلابها طویل‌المدت مانع از زهکشی و کاربری اقتصادی از اراضی می‌شوند. تکیه گاههای پلها، سواحل رودخانه‌ها، خروجیهای فاضلاب و دیگر سازه‌ها دچار آسیب میشوند.

2-2-2- انواع سیلاب
1- سیلاب‎های آرام: که در اثر افزایش حجم ناگهانی آب رودخانه‎ها و دریاچه‎ها در اثر بارندگی در طی روزها و هفته‎ها ایجاد می‎شود.
2- سیلاب‎های ناگهانی: که در اثر افزایش حجم آب رودخانه‎ها و دریاچه‎ها ایجاد شده و با خود مرگ و مصدومیت افراد و تخریب منازل را به همراه دارد. این سیلاب‎ها ممکن است بر اثر باران‎های سیل‎آسا، گردباد تخریب دیوارهای سد و ذوب شدن سریع یخ به وجود آید.
2-2-3- انواع مختلف سیل: قسمت‌های بالا و پایین رودخانه
سیل مشخصه‌های گوناگونی دارد و ممکن است در قسمت‌های پایین یا بالای رودخانه پیش آید. سیل‌های جاری در قسمت‌های بالای رودخانه در اثر بارندگی‌های شدید محلی در قسمتی از حوضه زهکشی اتفاق می‌افتد مانند سیل ناشی از طوفان شدید. سیلاب‌ها به سرعت قسمت‌های یاد شده را تحت تأثیر قرار می‌دهند و ممکن است سیل شدید محلی را به وجود آورند. با وجود این، قسمت پایین رودخانه ممکن است کمتر تحت تأثیر قرار گیرد.
سیل‌های قسمت پایین رودخانه به هوا در مقیاسی بزرگتر، از قبیل جا به جایی جبهه هوا، یا سیستم  طوفانی در طول یک ناحیه ارتباط دارد. سطح آب در اثر سیل در قسمت‌های بالا بیشتر می‌شود، ولی پهنه‌های گسترده‌ای از حوضه زهکشی ممکن است، در مدت چند روز تخریب شوند و خسارت مالی زیادی پیش آید.
2-2-4- عوامل مؤثر در بروز سیل
اندازه و تکرار سیل در هر نقطه‌ای بستگی به عوامل متعددی دارد که حجم و زمان رواناب سطحی حوضه بالادست و شرایط رودخانه یا مسیل اعم از آنها است. ویژگیهای فیزیکی حوضه نظیر سطح  ناهمواری و ریخت شناسی زمین توام با اختصاصات هیدرولوژیکی مانند: بارش، تبخیر، تعرق و نفوذپذیری و اقدامات ناشی از فعالیت‌های بشری در بروز و تشدید و کاهش و افزایش میزان خسارات وارده دخالت دارند شناخت این عوامل و دسته بندی آنها در هر منطقه‌ای از اصول اولیه مهار سیلاب و کاهش خطرات آن می باشد. این شناخت می بایستی با درک حجمی از اصول حاکم بر تولید رواناب در رودخانه و دشت سیلاب
ی استقرار باشد(عاشوری،1382).
2-2-5- عوامل پیدایش سیل
عوامل به وجود آورنده سیل را می‌توان به دو گروه عوامل طبیعی و عوامل انسانی تقسیم کرد.
2-2-5-1- عوامل ناشی از شرایط طبیعی
عوامل اقلیمی: در بین عناصر اقلیمی باران، تگرگ، برف، دما، باد می تواند از عناصر و عوامل موثر در ظهور فرسایش آبی خاک باشند. مهمترین خصوصیات باران که در فرسایش خاک اهمیت دارد عبارت از مقدار باران، شدت بارندگی اندازه قطرات باران، توزیع اندازه قطرات باران، سرعت نهایی باران و توزیع بارندگی.
میزان و شدت بارندگی: استان گیلان جزء پرباران ترین مناطق کشور محسوب می‌گردند. با این حال میزان زیاد بارندگی به مفهوم رخداد سیل نیست، بلکه شدت بارندگی است که می تواند منجر به تولید سیلاب شود. تحقیقات نشان می دهد که بارانهای شدید و کوتاه مدت، به ویژه بارندگی‌های بیش از 100 میلیمتر در یک شبانه روز منجر به تولید سیلاب خواهد شد.
شرایط توپوگرافی: شیب حوضه رودخانه از عوامل مهم در زمان تمرکز و افزایش سرعت جریان هستند.
عوامل حوضه‌ای: شکل هیدروگراف سیلاب در مقطع معین از رودخانه و یا در خروجی حوضه و تغییرات بده جریان، بده اوج (حداکثر) حجم و تدوام سیلاب را نشان می‌دهد. شکل و اندازه هیدروگراف تابع عوامل چندی از ویژگیهای حوضه است.
2-2-5-2- عوامل انسانی
دخالت بی رویه انسان در محیط زیست در ظهور سیلاب‌ها نقش قابل توجهی دارد. روند روز افزون  شهرنشینی و توسعه پوشش‌های غیر قابل نفوذ بر سطح زمین احتمال سیل خیزی در مناطق مسکونی را افزایش می‌دهد. با از بین رفتن روز افزون مراتع و جنگل‌ها، همه ساله افزایش جریان آبهای سطحی را در مقیاس وسیعتری شاهدیم که عبارتند از:
دخالت در مسیل‌ها و دستکاری آبگذرها: این دخالت بخصوص در جاهایی که به شهرسازی اقدام می‌شود چشمگیرتر است.از جمله این دخالتها، تنگ کردن مسیلها و یا پل‌سازی بر روی رودخانه‌ها برای برقراری ارتباط بین دو طرف رودخانه می‌باشد. اگر این گونه دخالتها با محاسبه دقیق علمی و با در نظر گرفتن حداکثر دبی محتمل انجام نشود به سیلابهای بسیار خطرناکی منجر خواهد شد زیرا با بسته شدن مسیر آب در زیر پلها به وسیله زباله، شاخ و برگ، گل و لای، برف و یخ و …، آب از بستر رودخانه سرریز شده و سیلاب به راه خواهد افتاد. وقوع این گونه سیلابها و زیانهای جانی و مالی ناشی از آنها از زمانهای قدیم در نوشتهها و تواریخ آمده ولی کمتر مورد عبرت قرار گرفته است.
اشغال مسیل‌ها و حریم نهایی رودخانه‌ها: از جمله مهمترین عوامل افزایش خسارات سیل استفاده نامعقول از حریم مسیلهای به ظاهر مساعد و بالقوه خطرناک است که در معرض سیلابهای ادواری قرار دارند. وقتی خسارت بیشتر میشود که از این زمینها برای سرمایه‌گذاری توسعه استفاده شود.در حاشیه بیشتر راهها تابلوهایی مشاهده می‌شود بدین مضمون « حریم 25 ساله جاده 40 متر » و یا « حریم نهایی جاده 80 متر » ولی کمتر جایی در مجاورت رودخانه دیده می‌شود که حریم طغیان ادواری رودخانه‌ها تعیین شده باشد.
تغییر بدون ضابطه در پوشش سطحی زمین:براساس گزارش(جعفری،1376) از بین بردن و تخریب مراتع و جنگلها در سطح جهان موجب افزایش حجم سیلابها شده است و در نتیجه حیطه جریان سیلابها گسترش یافته و زمینهای بیشتری در هنگام طغیان آبها اشغال می‌شود. مکانهایی که با مطالعه و رعایت حریم رودخانه در گذشته اشغال شده‌اند، امروز مورد تهدید سیل قرار دارند، زیرا حوضه آبخیز آنان دستکاری شده، مراتع و جنگلها از بین رفته رواناب افزایش یافته و سطح مناسب برای جریان آب توسعه یافته است.

مطلب مرتبط با این موضوع :  پایان نامه با واژگان کلیدیقانون مجازات، حقوق فرانسه، ضرب و جرح، حقوق جزا

2-2-6- مفهوم پهنه‌بندی سیلاب
پهنه‌بندی سیل بر این اصل استوار است که جلگه سیلابی و کانال رودخانه یک مجموعه واحد بوده و جلگه سیلابی یک قسمت از رودخانه است که بندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد. براین اساس پهنه‌بندی سیلاب به تعیین ناحیه‌هایی در داخل سیلابدشت اطلاق می‌گردد که برای کاربری‌های مختلف از قبیل فضاهای باز تفریحی، کشاورزی، محوطههای صنعتی و مسکونی و … مورد استفاده قرار می‌گیرند. تمامی نواحی سیلابدشت به قسمتهایی با خطرپذیری متفاوت به منظور کنترل کاربری و توسعه اراضی تقسیم می‌شوند. پهنه‌بندی، برای مشخص کردن میزان خطرپذیری به سیلاببرای استفاده کنندگان متحمل سیل، شناسایی ناحیه‌ها برای بیمه سیل و ایجاد محدودیت‌های اجباری کاربری در مناطق خطرپذیر قابل استفاده می‌باشد.
پهنه‌بندی معمولاً در نواحی مناطق توسعه یافته و بر طبق نقشه‌های خطرپذیری صورت می‌گیرد و بایستی قدرت لازمبرای اعمال محدودیتهای ناشی از آن وجود داشته باشد.
مدیریت توسعه سیلابدشت از آنجا نشأت گرفت که موسسأت دولتی و عمومی علاقمند به کنترل تغییرات مناطق در حال توسعه ( نظیر تغییرکاربری اراضی، ساخت وسازها، تأسیسات زیربنایی و غیره) در سیلابدشت‌ها شدند. 
فنون به کار گرفته شده در این جهت در مقیاس مالی سرمایه‌گذاری کمتری می‌طلبد ولی در مقیاس تعهدات فردی (هزینه‌های اجتماعی) هزینه بالایی در بردارد.برای موفقیت در جلوگیری از توسعه سیلابدشت، به تعهدات جمعی برای انجام اقدامات لازم نیاز است. 
اهداف کلان چنین اقدامات محدود کننده‌ای به قرار زیر است:
کاهش خسارات بالقوه مالی و تلفات جانی در آینده
تعیین و تشریح کاربری قابل قبول یا منطبق با شرایط از اراضی که در محدوده مشخص شده سیلابدشت قرار دارند و مهمتر از همه این که افزایش آگاهی عمومی و موسسات در رابطه ب
ا خطرپذیری نواحی سیل زده در سیلابدشت.
2-2-7- روشهای مختلف پهنه‌بندی سیلاب 
روشهای موجود برای تهیه نقشه‌های پهنه‌بندی را می‌توان به 5 گروه عمده به شرح زیر تقسیم‌بندی نمود:
روش مشاهده‌ای و استفاده از داغاب سیلاب
مقایسه عکسهای هوایی منطقه
استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و تکنیکهای سنجش از دور
محاسبه دستی
استفاده از مدلهای ریاضی
کلیه روشهای فوق برای تهیه نقشه پهنه‌بندی سیل احتیاج به تعیین تراز جریان سیل و انتقال رقوم سطح آب روی نقشه‌های توپوگرافی دارند. همه این روشها اصولاً از همان روند یکسان استفاده از رقوم تعیین شده سطح آب در هر مقطع عرضی (یا موقعیت‌های مختلف) برای پهنه‌بندی کمک میگیرند. که البته بین مقاطع عرضی با درون‌یابی نقاط پخش سیل مشخص می‌گردد. 
2-2-8- خسارات سیل
خسارات سیل در بخشهای مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی قابل بررسی می‌باشد. در بیشتر موارد خسارات وارده را می‌توان مورد ارزیابی و سنجش قرار داده، برای آن مبلغ مشخص نمود که در این صورت خسارات را محسوس می‌نامند. علاوه بر خسارات محسوس، فاجعه‌های طبیعی خسارات نامحسوسی نیز دارند.
2-2-8- 1- خسارات محسوس 
خسارات محسوس خود به

مطلب مرتبط با این موضوع :  پایان نامه با واژگان کلیدیقتل عمد، قانون مجازات، قتل شبه عمد، ترک فعل

دیدگاهتان را بنویسید